فاشیسم یا اسلام سیاسی؟

بحث هایی درباره ماهیت دولت سرمایه داری ایران

من در چند یادداشت دولت حاکم بر ایران را فاشیستی نامیدم .این دیدگاه از سوی رفیق گرامی مهدی به چالش کشیده شد و نتیجه ان بحث هایی بود که حول این موضوع در بخش کامنت های این وبلاگ انجام شد. متن زیر مجموعه این بحث هاست.

بحث هایی درباره ماهیت دولت سرمایه داری ایران

مهدی

من حکومت ایران را فاشیستی نمیدانم. جنبش خرده بورژوایی سنتی ایران هم به مانند جنبش خرده بورژوایی غرب، خصلتی ارتجاعی دارد لیکن نه در قامت فاشیسم بلکه در پیکره جنبش اسلام سیاسی قد علم میکند و ان هم به دلیل سیطره امپریالیسم است در خاورمیانه و فاشیسم دولت سرمایه داری غربی است در بحران در مقابل جنبشهای قدرتمند رادیکال و کارگری و تنها در غرب است که میتواند وجود داشته باشد.

سعید دهقانی

مساله صرفا بر سر نام گذاری جنبش ارتجاعی خرده بورژوازی نیست که ان را فاشیسم بنامیم یا اسلام سیاسی.مساله بر سر خصلت های مشترک جنبش خرده بورژوازی چه در غرب و چه در خاورمیانه است.پس از انکشاف جامعه سرمایه داری جنبش خرده بورژوازی هر جا ظهور کرده است یک خصلت اساسی را نشان داده و ان این است که در شرایط بحران سرمایه داری و در شرایط ضعف سرکردگی بورژوازی وارد مبارزه طبقاتی شده و به نیابت از این طبقه هژمونی سرمایه بر نیروی کار را اعاده کرده است.این خصلت اساسی جنبش فاشیستی خرده بورژوازی است و تفاوتی نمی کند که این جنبش صورتبندی ایدئولوژیک خود را مانند اروپا در راسیسم و نژاد پرستی یافته باشد یا مانند ایران در اسلام سیاسی.البته جنبش فاشیستی در اروپا هم گرایشات شدید بنیادگرایانه مسیحی داشت.گذشته از قرارداد همکاری حزب فاشیست ایتالیا با واتیکان و گرایشات مسیحی حزب ناسیونال-سوسیالیست المان در این مورد تاریخ حزب فالانژ سنت گرای ناسیونال-سندیکالیست در اسپانیا بسیار گویا است.کلیسای کاتولیک متحد اصلی این حزب و به عبارت بهتر بنیاد این حزب در جنگ داخلی سال های دهه 30 بود و خود ژنرال فرانکو که پس از اعدام پریمودو ریورا کنترل حزب را در دست گرفت گرایشات به شدت مسیحی داشت.در حقیقت خرده بورژوازی همواره ضرفیت ضد کمونیستی مذهب را برای سرکوب جنبش کارگری به کار می گیرد.

مهدی

من در مورد اشتراکات فاشیسم و اسلام سیاسی بحثی ندارم. بحث من این است که فاشیسم در تقابل با جنبش کارگری و در نهایت برای دفاع از بورژوازی بزرگ ملی وارد میدان میشود ولی جنبش اسلام سیاسی در تقابل با امپریالیسم صورتبندی شد که در ایران با کسب قدرت سیاسی رفته رفته به دلایل کاملا عینی و عدم تعین طبقاتی خرده بورژوازی در مسند قدرت، از خاصیت جنبشی ان کاملا تهی شده و در راستای منافغ بورژوازی و همراستا با تقسیم کار جهانی قرار میگیرد و پروسه تحمیل و دست اخر سازش با جامعه جهانی را برمیگزیند

سعید دهقانی

رفیق گرامی شما نوشته اید «جنبش اسلام سیاسی در تقابل با امپریالیسم صورتبندی شد» این یک درک غیر واقعی و فرمالیستی از پروسه حاکمیت اسلام سیاسی در خاورمیانه و مشخصا ایران است.این کنفرانس امپریالیستی گوادلوپ بود که در میانه بحران انقلابی سال 57 تصمیم به حمایت از جنبش اسلام سیاسی در ایران گرفت و ارتش امپریالیستی را به تبعیت از جناح اسلام سیاسی رهنمون کرد.سرمایه مسلط بر ایران یعنی سرمایه انحصاری و امپریالیستی بر خلاف سرمایه کوچک ملی این واقعیت را درک کرده بود که تنها اسلام سیاسی می تواند کلیت نظام سرمایه داری را از بحران انقلابی نجات دهد ولی سرمایه کوچک که بیان سیاسی خود را در لیبرالیزم نهضت ازادی می دید حتی قادر نبود به درستی منافع خود را تشخیص دهد به همین دلیل بر خلاف سرمایه انحصاری که از استبداد اسلام سیاسی دفاع می کرد، همچنان درپی دموکراسی درون طبقه ای و پارلمانتاریستی در ایران بود.بنابراین جنبش اسلام سیاسی نه در تقابل با سرمایه بزرگ و امپریالیستی بلکه دقیقا جنبشی بود که امپریالیسم برای به خاک و خون کشیدن جنبش کارگری ان را به عنوان الترناتیو رشد داد. کافی است به این سوالات فکر کنید.
چرا بی بی سی در اوج بحران انقلابی به سخنگوی خمینی تبدیل شد؟
چرا فرانسه گسترده ترین امکانات تبلیغی را در اختیار جریان اسلام سیاسی گذاشت؟
و مهمتر اینکه چرا ارتش شاه که ارتشی تا بن دندان امپریالیستی بود در جدال بر سر قدرت پشت جریان اسلام سیاسی قرار گرفت؟(البته غیر از نیروی محدود گارد)
تمامی این فاکت ها نشان می دهد که اسلام سیاسی در ایران مشخصا به وسیله امپریالیسم برکشیده شد البته برای انحراف ذهنیت ضد امپریالیستی مردم شعار ضد امپریالیستی داد.در این جا جای ان نیست که توضیح دهم که چگونه اسلام سیاسی در افغانستان و پاکستان هم به وسیله امپریالیسم برکشیده شد

مهدی

اینکه در سال 57 و با توجه به توازن سیاسی بین نیروها در ایران و جهان، اسلام سیاسی در نهایت بهترین جریان مدافع منطق سود بود، لیکن این امر دلیلی بر ضد امپریالیست نبودن این جریان ندارد و اگر گفته شما صحیح بود پس درگیری 30 ساله غرب و ایران دلیلش چیست؟ اسلام سیاسی در ان لحظه و با توجه به ژئوپلیتیک منطقه تنها انتخاب غرب میتوانست باشد، ولی انتخابی اجباری در مقابل سایر نیروهای فعال که به احتمال زیاد ایران را به اردوگاه شرق پیوند میدادند و این شکست بزرگی میتوانست باشد برای غرب.
لیکن همان اسلام سیاسی خرده بورژوایی جنبشی ماهیتا ضد امپریالیست در پروسه تکاملی اش در مسند قدرت از درونمایه جنبشی دارد تهی میشود و در یک پروسه کاملا به هماهنگی با غرب به دلیل الزامات سرمایه خواهد رسید کما اینکه دارد میرسد. وظیفه ما توضیح این امر است که اسلام سیاسی در منطقه خاورمیانه نمیتواند سلاح مبارزه ای باشد برای تغییر وضع موجود، و بلند کردن پرچم چپ به عنوان سلاح مبارزه و ترویج مارکسیسم به مثابه لبه تیز برنده تئوری و پراتیک آن

سعید دهقانی

رفیق گرامی به اعتقاد من نقطه خطا در تحلیل شما این است که تصور می کنید که اسلام سیاسی تنها گزینه امپریالیسم برای سرکوب طبقه کارگر بود.در صورتی که غیر از اسلام سیاسی گزینه های دیگری همچون ناسیونال -رفرمیسم جبهه ملی ، لیبرالیزم نهضت ازادی و ناسیونالیسم گریز از مرکز کرد،ترک و عرب هم وجود داشت.بنابراین اسلام سیاسی به مثابه جنبش فاشیستی خرده بورژوازی بهترین گزینه امپریالیسم برای ادامه حاکمیت سرمایه در ایران بود.البته در ارتباط با این تحلیل یک سوال اساسی به وجود می اید سوالی که شما هم ان را صورتبندی کرده اید:اگر گفته شما صحیح بود پس درگیری 30 ساله غرب و ایران دلیلش چیست؟
این درگیر مشخصا ریشه در تضادهای داخلی دولت جمهوری اسلامی دارد به عبارت بهتر درگیری جمهوری اسلامی با غرب برای این دولت مصرف داخلی دارد.به این معنا که چنین حکومتی از انجا که بر پایه ای از سرکوب و خون قرار گرفته و به دلیل بحران ذاتی زیربنای اقتصادیش همواره با گرایشات اعتراضی مردم روبرو است و این یک روش ازمایش شده برای چنین حکومت هایی است که از دشمن خارجی به عنوان ابزاری برای سرکوب اعتراض داخلی استفاده می کنند. این حکومت ها با بزرگ کردن تضادهای خارجی در داخل سعی دارند در میان توده ها از خود،ذهنیت یک دولت مبارز با غرب و نه یک دولت استبدادی را ایجاد کنند و از سوی دیگر هر گرایش مخالفی را به بهانه وصل بودن به دشمن سرکوب کنند.بنابرای درگیری جمهوری اسلامی با غرب هیچ پایه اقتصادی و یا سیاسی ندارد این درگیری صرفا به خاطر مصرف داخلی ان برای استبداد است که ادامه یافته است.البته اکنون جناحی از حکومت یعنی اصلاح طلبان به این نتیجه رسیده اند که استفاده از این ابزار بیش از حد دارد پر هزینه می شود و بنابراین به دنبال پایان تضاد با غرب هستند اما جناح مقابل یعنی جناح خامنه ای که مطمئن نیست بدون ابزار دشمن خارجی همچنان بتواند تعادل قدرت را حفظ کند با عادی سازی رابطه با غرب مخالفت می کند.

به نظرم تحلیل شما بسیار معطوف به تئوری توطئه است، درست که در گوادالوپ ان اتفاق افتاد و درست که بی بی سی شد رسانه حمایت از خمینی و... و اینها یعنی حمایت غرب از جنبش اسلام سیاسی در برابر سایر نیروها و لی در میان نیروهایی که نام بردی در کنار این جریان برای گرفتن قدرت، تنها این جریان بازرگان بود که میتوانست ادامه دهد و برای غرب نیز بهتر بود ولی ادامه حکومت وی چیزی در پی نداشت الا یک انقلاب دیگر در ایران.جنبش خمینی جزئی از جنبش بنیادگرایی اسلام سیاسی در خاورمیانه بود که از زمان سید جمال الدین اسدابادی شروع شده بود و در ایران در 57 به قدرت رسید با حمایت غرب، لیکن در یک پروسه ای که هنوز هم تکمیل نشده به سمت تطبیق با جامعه جهانی پیش میرود. انها واقعا ضد امریکا بودند و و اقعا در پی مدینه فاضله نبوی بودند، لیکن در یک روند به بی اساس بودن ان پی برده و سراغاز ان در نماز جمعه ای به امامت رفسنجانی در سال 67 بود. من به شدت با این امر که حکومت ایران فاشیستی است مخالفت کرده و به نظر من ذهن خواننده را به این سمت میبرد که انگار این دیکتاتوری شکل ویژه ای از سرمایه داری در شرق است که میتواند رویه های دموکراتیک دیگری داشته باشد مگر اینکه شما استدلال بکنید تمام حکومتهای دیکتاتوری کشورهای پیرامونی فاشیستی اند و مثلا محمد رضا و صدام و موگابه و.....
به نظرم طبق استدلال لنین در کتاب امپریالیسم، سرمایه داری در کشورهای پیرامونی ماهیتا به شدت سرکوبگر است و بردن تحلیل به سمت فاشیستی بودن ان، راه به خطا برده و اثر ان در سبک کار و استراتژی و کلیت خطوط سیاسی ان به جا خواهد ماند.
سرمایه داری در پیرامون همین است و فاشیسم پدیده ای است برامده از مناسبات غرب و در غرب.تمام کشورهایی که در انها فاشیسم ظهور کرد در المان و ایتالیا و اسپانیا و پرتغال، قدرتهای امپریالیست تضعیف شده ای بودند، با جنبشهای کارگری بسیار قدرتمند، که فاشیسم وظیفه سرکوب جنبش و بازسازی قدرت امپریالیست گذشته را داشت و همگی در وظیفه اول پیروز و المان و در وهله بعد، کمتر ایتالیا در انجام وظیفه دوم نیز موفق شدند که بعد از بازسازی و خواست تقسیم دوباره جهان از سوی انها به جنگ دوم جهانی منجر شد.

شما نوشتید برای غرب حمایت از بازرگان بهتر بود اما ادامه حکومت بارزگان چیزی در بر نداشت جز یک انقلاب دیگر. اگر این یک واقعیت است که ادامه حکومت بارزگان به یک انقلاب دیگر منجر می شد پس حمایت از او برای امپریالیسم بهتر نبود.سرمایه انحصاری و امپریالیستی بهتر از هر جریان دیگری منافع خود را تشخیص می دهد.در دوران بحران انقلابی که سیاست بر اقتصاد پیشی می گیرد مساله برای سرمایه امپریالیستی نه تسهیل شرایط انباشت سرمایه(یعنی کاری که بازرگان می خواست انجام دهد)بلکه اساسا حفظ مناسبات سرمایه داری در بلند مدت است(یعنی کاری که جریان اسلام سیاسی می توانست انجام دهد و داد)بنابراین در ان مرحله از بحران انقلابی جریان اسلام سیاسی برای امپریالیسم بهترین الترناتیو بود و دقیقا به همین خاطرامپریالیسم به سرعت پشت جریانات غرب گرا یعنی بنی صدر و بازرگان را خالی کرد.

درباره مساله فاشیسم تصور می کنم تعریف دقیق این مفهوم می تواند به پیشبرد بحث کمک کند.از دیدگاه من فاشیسم جنبش طبقه خرده بورژوا علیه کلیه مظاهر مدرنیته یعنی هم لیبرالیزم بورژوایی و هم سوسیالیزم کارگری است.اما فاشیسم همیشه در شرایطی ظهور می کند که یک قطب از این مظاهر یعنی بورژوازی لیبرال خود در بحران و بی افقی است .بنابراین جنبش خرده بورژوازی لزوما در مقابل قطب دیگر مدرنیته یعنی سوسالیزم خواهی طبقه کارگر قرار می گیرد و ان را به خاک و خون می کشد .اما پس از سرکوب جنبش کارگری از ان جا که اساسا در دوران انکشاف سرمایه داری مفهومی به نام دولت خرده بورژوایی وجود ندارد جنبش خرده بورژوازی سرانجام خود را در یک دولت سرمایه داری می یابد و این معنای دیدگاهی است که معتقد است خرده بورژوازی به نیابت از بورژوازی بزرگ حاکمیت سرمایه بر نیروی کار را اعاده می کند واگرنه هیچ توافق پنهانی بین جنبش خرده بورژوازی با سرمایه بزرگ وجود ندارد و چه بسا خرده بورژوازی در حین سرکوب طبقه کارگر به دولتی می اندیشد که در ان سرمایه انحصاری هم سرکوب شده باشد اما در دوران امپریالیسم چنین دولتی شکل نخواهد گرفت و حاکمان خرده بورژوا پس از مدت کوتاهی این واقعیت را درک می کنند و به حاکمان مدافع بورژوازی تبدیل می شوند. به این اعتبار دیدگاه من تئوری توطئه نیست.اسلام سیاسی هنگامی که جنبش کمونیستی را به خاک و خون می کشید در ذهنیت عقب مانده اش به نابودی لیبرالیسم غرب هم فکر می کرد اما وقتی که به عنوان دولت استقرار یافت و تولید سرمایه داری واقعیات را بر ذهن عقب مانده اش تحمیل کرد فکر نابودی لیبرالیسم غرب را کنار گذاشت و به تدریج به طرف هم سویی با ان حرکت کرد اما همان گونه که قبلا گفتم تضاد های داخلی این رژیم است که مانع می شود اسلام سیاسی وظیفه تاریخی خود در نیابت سرمایه انحصاری و امپریالیستی را به سرانجام برساند.
پروسه ای که بیان کردم در واقع پروسه ظهور و انحطاط فاشیسم است در مقابل شما تاکید دارید که فاشیسم صرفا در غرب به وجود می اید.اما چرا صرفا غرب؟مگر بنیان مادی فاشیسم بحران سرمایه داری نیست؟در این صورت مگر شیوه تولید سرمایه داری در شرق وجود ندارد که بحران ان ظهور جنبش فاشیسم را موجب شود.اگر فاشیسم صرفا مخصوص امپراتوری رو به زوال غرب است پس فاشیسم ژاپن در دوره 1900 تا 1945 را چگونه توضیح خواهید داد؟
البته فاشیسم شکل ضروری اعاده حاکمیت سرمایه در شرق نیست اما پروسه ای که در ایران اتفاق افتاد پروسه ای فاشیستی بود .البته این ملاحظه هم وجود دارد که به احتمال هر چه از دوران بحران انقلابی 1357 تا 1360 فاصله گرفته ایم به تدریج از خصلت فاشیستی یعنی خرده بورژوایی اسلام سیاسی کاسته و این ایدئولوژی خود را بیشتر با انباشت کاپیتالیستی سرمایه انطباق داده است.البته چیزی که مسلم است اینکه این انطباق ابدا به کمال نرسیده است و به احتمال نخواهد رسید زیرا در این صورت سرمایه داری ایران اکنون یک سرمایه داری متعارف بود.

مهدی

این ماهیت اسلام سیاسی نیست که در تحلیل نهایی اجازه ایجاد دولت متعارف در معنای غربی ان را نمیدهد بلکه ماهیت سرمایه داری در پیرامون و ماهیت بورژوازی کمپرادور همیشه به لحاظ سیاسی و اقتصادی، کم و زیاد در بحران است، اجازه تبدیل شدنش را به سرمایه داری لیبرال دموکرات غرب را نمیدهد، لیکن اگر منظور شما از سرمایه داری متعارف، سرمایه داری در سازش با غرب است، در جمهوری اسلامی با روبنای اسلام سیاسی تهی از خصلت جنبشی اش، این امکان وجود دارد و این از جمله نقاط گسست من از حکمت است.
در مورد ژاپن به عنوان یک دولت امپریالیستی، شما را به کتاب ریشه های اجتماعی دموکراسی و دیکتاتوری برینگتن مور ارجاع میدهم. جنبش فاشیستی هیتلر در توافق با سرمایه بزرگ در ان شبی که هیندنبورگ حکم نخست وزیری وی را امضا کرد(به عنوان سمبول) به قدرت رسید، لیکن اسلام سیاسی در ایران یک انتخاب اجباری غرب برای در نغلطیدن ایران به اردوگاه شرق بود و اگر بحران انقلابی در نمیگرفت پهلوی بهترین گزینه بود.
پروسه انکشاف سرمایه در غرب به لحاظ تاریخی با ان چه که در شرق اتفاق افتاد، به شدت فرق میکند و همین امر باعث ایجاد تفاوتهای عمده در چگونگی پروسه تکاملی ان و چگونگی مواجهه با بحرانهایش را در شرق و غرب ایجاد میکند و دقیقا به همین خاطر است که فاشیسم مختص غرب است و در پیرامون امکان ظهورش وجود ندارد. جنبش خرده بورزوازی در غرب در تقابل با سرمایه بزرگ ملی بود و در خاورمیانه در تفابل با امپریالیسم و مدرنیزاسون از بالا و همین دلیل فاشیستی نبودن و دیکتاتور
بودن حکومت ایران است و اگر حرف شما درست باشد( که از دید من نیست) جمهوری اسلامی در حال طی کردن فازهای نهایی فاشیسم به دیکتاتوری است و اولویت دهی به فاشیسم از بنیانهای مادی خود تهی شده به حساب میاید و نمیتوان اینگونه ان را نامگذاری کرد.

سعید دهقانی

متعارف شدن دولت سرمایه داری در ایران لزوما به معنای لیبرال دموکرات شدن ان نیست.کما اینکه دولت های متعارف سرمایه داری در اسیا وجود دارند که با هیچ معیاری نمی توان ان ها را لیبرال دموکرات نامید.مانند دولت های بروکراتیک حاکم بر کره جنوبی و تایوان و دولت های به شدت محافظه کار و بعضا مذهبی حاکم بر کشورهای حوزه خلیج فارس.متعارف شدن دولت سرمایه داری به این معناست که روبنای سیاسی سرمایه داری خود را به شکلی نسبتا کامل با اقتضائات انباشت کاپیتالیستی سرمایه انطباق دهد.و مهم ترین این اقتضائات پیوستن به بازار جهانی و به تبع ان پذیرفتن هژمونی سیاسی کشورهای حاکم بر بازار جهانی است.اگر جمهوری اسلامی با همین ساختار ولایت فقیه بتواند مسائل خود را با بازار جهانی حل کند مسائلی که سیاسی و ایدئولوژیکی است و اگر بتواند تضاد سیاسی خود را با مردم از راهی غیر از سرکوب حداقل تخفیف دهد این رژیم می تواند به یک دولت متعارف سرمایه داری تبدیل شود.و حال سوال اساسی این است که ایا امکان این مساله وجود دارد؟همان گونه که شما تیزبینانه اشاره کردید منصور حکمت امکان تکمیل این پروسه را منتفی می داند و به این اعتبار معتقد بود که جمهوری اسلامی سرنگون خواهد شد.من تصور می کنم سرنوشت پاسخ به این سوال را جدال باندهای درونی حکومت تعیین می کند.تحت حاکمیت جریان ولایت فقیه این پروسه تکمیل نخواهد شد.اما هژمونی جریان مقابل که نماینده سرمایه صنعتی هستند ممکن است این پروسه را تکمیل کند .اما سوال اساسی این است که جریان هژمونیک یعنی جریان خامنه ای ایا از راهی غیر از سرنگونی کلیت جمهوری اسلامی،از قدرت ساقط خواهد شد که جریان مقابل بتواند اسلام سیاسی را با اقتضائات انباشته سرمایه هماهنگ کند؟به نظر من پاسخ منتفی است و به این اعتبار با حکمت هم عقیده هستم که جمهوری اسلامی قادر به تبدیل شدن به دولت متعارف سرمایه نیست.اما نمی دانم منصور حکمت از این مقدمات چگونه سرنگونی را استنتاج می کند چون تجربه یک دهه گذشته نشان داد که جمهوری اسلامی در غیاب الترناتیو با همی شکل پا در هوا هم می تواند به حیات خود ادامه دهد. درباره فاشیسم تصور می کنم نقطه اختلاف کاملا روشن شده باشد.شما فاشیسم را جنبشی در ارتباط با شکل خاص انکشاف سرمایه در غرب می دانید و به این اعتبار معتقدید که که این جنبش تنها در غرب به وجود می اید.اما من تصور می کنم با وجود شکل های متفاوت،انکشاف سرمایه در کلیت خود یک پروسه عام را طی می کند و همان پروسه عام است که امکان پذیری فاشیسم را چه در غرب و چه در خاورمیانه ممکن می سازد.من فکر می کنم شما باید نشان بدهید که کدام شکل خاص انکشاف سرمایه در غرب است که در خاورمیانه وجود نداشته و به این اعتبار فاشیسم نیز در این منطقه شکل نمی گیرد .
شما نمود اسلام سیاسی یعنی ضدیت ان با امپریالیسم را به جای ذات ان یعنی جنبش خرده بورژوازی قرار می دهید.و اسلام سیاسی را نه بر مبنای ذات طبقاتی ان بلکه صرفا بر مبنای یکی از نمود هایش یعنی ضدیت امپریالیسم تحلیل می کنید.اما با این متد حتی می توان فاشیسم المان و ایتالیا را هم ضد امپریالیست نامید.فاشیست های المان و ایتالیا،فرانسه و انگلیس را عامل تمام بدبختی های ملت های خود معرفی می کردند.من به اعتبار ذات مشترک و کارکردهای مشترک جنبش ارتجاعی خرده بورژوازی چه در غرب و چه در خاورمیانه پروسه قدرت گیری اسلام سیاسی در ایران را فاشیستی می دانم.هر چند همان گونه که گفتم فاشیسم پس از کسب قدرت در مواجه با واقعیات اقتصاد سیاسی سرمایه داری اصطکاک می یابد و به سمت دولت سرمایه بزرگ و نه سرمایه کوچک و خرده بورژوایی حرکت می کند.البته در مورد مشخص ایران جناح بورژوازی بروکراتیک به رهبری خامنه ای مانعی اساسی برای اتمام این پروسه است.و به نظر می رسد جز با سرنگونی جمهوری اسلامی این مانع برداشته نمی شود حال اگر این سرنگونی انگونه که ما می خواهیم به رهبری طبقه کارگر صورت گیرد می تواند اغاز انقلاب پرولتاریایی ایران باشد.اما اگر در جریان سرنگونی طبقه کارگر زیر پرچم طبقات دیگر وارد مبارزه شود طبعا نتیجه سرنگونی حاکمیت یک دولت متعارف سرمایه داری خواهد بود.

مهدی

در مورد مفهوم دولت متعارف، با توجه به نوشته هایت، میشود تعریف دومی که در بالا من نوشته بودم و در این امر با هم اتفاق نظر داریم.
در مورد مسئله حکمت و اسلام سیاسی و دولت متعارف یه نظرم،همان جناح خامنه ای و کلیت نظام با حفظ جلوه های ایدئولوژیک اسلام سیاسی به عنوان روبنای حکومتی و در خدمت توجیه کننده مناسبات موجود و ابزار سرکوب، و با تهی شدن ان از معنای جنبشی اشی، این کار را انجام خواهد داد، لیکن در محتوا به سازش خواهد رسید و این از منطق حاکم بر سرمایه برمیخیزد.باقی بحرانهای این نظام برمیگردد به همان بحرانهای ماهوی سرمایه داری کمپرادور که حکومت شاه نیز با ان مواجه بود و دست اخر به مرگش منجر شد. در مورد نمودها، دقیقا بحث بر سر این است، همانطور که تفاوتهای انکشاف سرمایه در غرب و شرق، باعث شد که سرمایه داری در پیرامون هیچگاه لیبرال دموکرات نشود، این امر در مورد جنبش خرده بورژوایی ان هم حکم میکند و این جنبش میشود یک جنبش رمانتیسیست بنیادگرای ارتجاعی ضد امپریالیست اسلام سیاسی و در قامت فاشیسم ظهور نمیکند.(علیرغم تشابهات زیاد انها)
و اما از نوشته های شما این برمیاید که حکومت ایران در حال حاضر یک حکومت فاشیستی است که همراستا با حکمت نیز معتقدین که این پروسه تبدیل به حکومت سرمایه را نیز نخواهد توانست طی کند و فرو خواهد پاشید و عجب که این سرنوشت تمامی حکومتهای فاشیستی بوده که یا با جنگ و یا بعد از مرگ مثلا فرانکو، این حکومتها از هم پاشیده و این وامگیری حکمت از پروسه طی شده در انجاست که با توجه به خوانشش از تحولات ایران، ان را برای ایران نیز ناگزیر میداند.
به نظر من ان چه در ایران فروخواهد پاشید یک حکومت سرمایه داری وابسته ی ماهیتا دیکتاتور است که تضادهایش ان را البته با وجود پراتیک مبارزین زمین گیر خواهد کرد.

سعید دهقانی

درباره این که جناح هژمونیک جمهوری اسلامی قادر خواهد بود به دولت متعارف سرمایه تبدیل شود.البته نمی توان به شیوه ای پیشگویانه حکم قطعی صادر کرد اما با توجه به تناقض های این جریان من تکامل این پروسه را بعید می دانم.زیرا رکن اصلی تبدیل شدن به دولت متعارف سرمایه سازش با بازار جهانی است.سازش با بازار جهانی هم لزوما به پذیرش هژمونی سیاسی قدرت های حاکم بر این بازار یعنی امریکا و اروپا خواهد انجامید.ولی اگر جناح خامنه ای چنین سازشی را انجام دهد در واقع بنیان های مشروعیت خود ساخته اش را ویران کرده است.به اعتقاد من از ایدئولوژی اسلام سیاسی در ایران تنها دو بعد باقی مانده است یکی حجاب اجباری و دیگری ضدیت شعاری با تمدن دموکراتیک غرب و اگر این دو بعد از بین برود دیگر اساسا هیچ مبنای حتی شبه عقلانی هم برای ادامه حاکمیت اسلام سیاسی وجود نخواهد داشت چون به سادگی این سوال پیش می اید که وقتی تمام بنیان های اقتصادی و سیاسی حکومت عملا سکولار است دیگر چه ضرورتی برای ادامه حاکمیت مذهب وجود دارد.به همین اعتبار من معتقدم اسلام سیاسی به رهبری خامنه ای تحت هیچ شرایطی در چهارچوب خودش از این مساله کوتاه نخواهد امد و دلیل سرکوب ازادی خواهی زنان نیز مشخصا همین است .به همین دلیل است که اسلام سیاسی هیچ گاه رکن اساسی تبدیل شدن به یک دولت متعارف یعنی سازش با بازار جهانی را نخواهد پذیرفت و به این اعتبار جمهوری اسلامی یا بهتر بگویم جریان بورژوازی بروکراتیک خامنه ای هیچ گاه تبدیل به دولت متعارف سرمایه در ایران نخواهد شد.مگر این که این جناح به وسیله کودتا یا جنبش توده ای سرنگون شده و جریان مقابلش یعنی بورژوازی صنعتی به رهبری جریان رفرمیست به قدرت برسد.البته هر کدام از این پروسه ها تغییری در وظیفه بنیادی کمونیست ها برای برای سرنگونی حاکمیت بورژوازی الغای مالکیت خصوصی و برقراری دیکتاتوری انقلابی پرولتاریا ایجاد نخواهد کرد..

در باره فاشیسم من تصور می کنم به تعریف اسلام سیاسی به مثابه جنبش رمانتیسیست بنیادگرای ارتجاعی ضد امپریالیست باید کلمه "و ضد سوسیالیست"را هم افزود چون مساله این جنبش نه صرفا ضدیت با امپریالیزم بلکه ضدیت با تمامی مظاهر تمدن غرب و از جمله سوسیالیسم است.اما مساله اینجاست که جنبش رمانتیسیست بنیادگرای ضد امپریالیست و ضد سوسیالیست در عین حال بهترین تعریف برای فاشیسم هم هست و در بهترین حالت می توان گفت که اسلام سیاسی شکل ایدئولوژیک جنبش فاشیستی خرده بورژوازی ایران است همان طور که راسیسم و نژاد پرستی روبنای ایدئولوژیک جنبش خرده بورژوازی در غرب بود.
در ادامه همان طور که گفتم بین جنبش فاشیستی و دولت فاشیستی تفاوت وجود دارد.دولت فاشیستی که در نتیجه جنبش فاشیستی شکل می گیرد پس از سرکوب گرایش رادیکال در اصطکاک با اقتصاد سیاسی سرمایه به تعبیر شما خصلت جنبشیش را از دست می دهد و به سمت دولت متعارف حال سرکوبگر یا بورژوا دموکراتیک حرکت می کند اما برداشت من این است که جمهوری اسلامی اگرچه وارد این پروسه شده است اما به دلیل تناقض بنیادیش که به ان اشاره کردم قادر به تکمیل این پروسه نیست.
به هر حال چه دولت جمهوری اسلامی را یک دولت دیکتاتوری سرمایه بدانیم چه فاشیسم رو به انحطاط در هر صورت سرنگونی انقلابی ان کاملا وابسته به فعالیت عملی-انتقادی طبقه کارگر وپیشروان کمونیست اوست و بدون این پراتیک انقلابی این دولت با هر مایه تضاد همچنان بورژوایی خواهد ماند اگر چه ممکن است که ممکن است که با سرنگونی جریان خامنه ای دیگر بورژوا-اسلامی نباشد.

مهدی

در مورد فاشیسم، فاشیسم خود یکی از صورتبندیهای جنبش خرده بورژوایی در غرب است که راسیسم تنها در صورتبندی فاشیسم المانی- ایتالیایی از نفوذ گفتمانی بالایی برخوردار بود. در ایران و خاورمیانه دقیقا به دلیل پروسه های تکاملی متفاوت با غرب این جنبش از ماهیتی متفاوت و صورتبندی روبنایی متفاوتی به نام اسلام سیاسی برمیخیزد که بسیار ریشه در تمدن و فرهنگ منطقه نیز دارد

از سازمان ادوار تحکیم وحدت گرفته تا سازمان فداییان اکثریت و از حزب دموکرات کردستان گرفته تا نهضت ازادی و دفتر تحکیم وحدت،همه گرایشات بورژوا-رفرمیست با گام هایی اهسته یا بلند در حال پیوستن به پروسه انتخابات جمهوری اسلامی هستند.گویا مشاهده واقعیات سیاسی به انها نشان داده است که هیچ گرایش بالنده ای در جامعه و در خارج از چهارچوب جمهوری اسلامی وجود ندارد بنابراین انها مجبور شده اند که علی رغم انتقادات خود وارد پروسه انتخابات شوند و برای ایجاد گشایشی در فضای سیاسی جهت رشد نهادهای جامعه مدنی از کاندیداهای اصلاح طلب حمایت کنند.

در مقابل این دیدگاه رفرمیست ها یک سوال اساسی به وجود می اید.انها چگونه به جامعه نگاه می کنند که هیچ گرایش بالنده ای را در ان تشخیص نمی دهند؟اگر اعتصابات رشد یابنده کارگران،تظاهرات کوبنده دانشجویان و اعتراضات گسترده زنان و جوانان علیه اختناق،استثمار و استبداد گرایش بالنده نیست پس چه چیزی را می توان گرایش بالنده نامید؟اما ساده لوحانه خواهد بود اگر فکر کنیم رفرمیست ها قادر به تشخیص این گرایشات نیستند.واقعیت این است که رفرمیست ها این گرایشات را تشخیص می دهند و مشخصا به دلیل وجود این گرایشات است که انها به تغییر در کاست های بالای قدرت و نه در پایین چشم دوخته اند.

دیدگاه رفرمیست ها درباره جامعه و سیاست بیان ایدئولوژیک دیدگاه طبقه بورژواست. بورژوازی بیش از انکه نگران استبداد و اختناق باشد نگران مردم معترض و مسلح در کارخانه و خیابان است و هر گاه که بین این دو قرار بگیرد بی تردید استبداد را انتخاب می کند. این مبنای طبقاتی انتخاب سیاسی گرایشات رفرمیست در ایران است. در این باره در تاریخ معاصر ایران جبهه ملی و دکتر محمد مصدق به عنوان گرایشات بورژوا-رفرمیست مثال هایی نمونه وار هستند.در گیر و دار کودتای 28 مرداد سال 1332 دکتر مصدق از یک سو کودتاگران طرفدار استبداد و از سوی دیگر کارگران و مردم معترض و هوادار سوسیالیزم را در خیابان ها می دید.دکتر مصدق که بنا به پایگاه طبقاتیش از سوسیالیزم جنبش کارگری بیش از استبداد جریان کودتایی هراس داشت از مردم خواست که خیابان ها را ترک کنند و به این ترتیب به قیمت شکست جنبش سوسیالیستی طبقه کارگر ،استبداد سلطنتی زیر سایه سیاه کودتا 25 سال دیگر به حیات خود ادامه داد.البته هواداران دکتر مصدق ریاکارانه این اقدام او را به تلاش برای جلوگیری از خونریزی نسبت می دهند اما اگر هدف جلوگیری از خونریزی بود چرا این کار در 30 تیر سال 1331 انجام نشد؟

گذشته از اینها رفرمیست ها همواره بر ضرورت مبارزات اصلاح طلبانه تاکید می کنند. از دیدگاه انها نیرو های سیاسی واقع بین نباید صرفا به دنبال تغییرات ساختاری باشند بلکه باید از هر فرصتی برای انجام اصلاحات به نفع مردم استفاده کنند.انها به این اعتبار کمونیست ها را به انقلابیگری خام و ضدیت با اصلاحات متهم می کنند.اما گذشته از تاریخ نگاری وارونه رفرمیست ها باید گفت در تاریخ جنبش کارگری مبارزه برای اصلاحات همواره بخش مهمی از پراتیک کمونیست ها را تشکیل داده است.اما درک کمونیست ها از اصلاحات با درک رفرمیست ها متفاوت است.انچه مبارزه کمونیست ها برای اصلاحات را از مبارزات رفرمیستی متمایز می کند در واقع درک رادیکال کمونیست ها از مقوله اصلاحات است.از دیدگاه کمونیست ها مبارزه برای اصلاحات مبارزه برای تحمیل فرایند های دموکراتیک به طبقه حاکم است نه شرکت در فرایند های غیر دموکراتیکی که طبقه حاکم ان را تحمیل کرده است.شرکت در این فرایند های غیر دموکراتیک عملا به تثبیت انها می انجامد زیرا طبقه حاکمی که با اتکا به تاریخی از خون و وحشت توانسته است فرایند غیر دموکراتیکی را تحمیل کند قطعا گرایشات گریز از مرکز ان را نیز کنترل و سرکوب می کند.کما این که دولت جمهوری اسلامی با ابزار های شورای نگهبان،سپاه،انصار حزب الله،حکم حکومتی و در نهایت سرکوب خونبار توانست گرایشات گریز از مرکز دوران هشت ساله حاکمیت خاتمی کنترل و سرکوب کند.

با توجه به این واقعیات کمونیست ها درک رفرمیستی از اصلاحات را قاطعانه رد می کنند اما مبارزه رادیکال برای اصلاحات را به عنوان وسیله و نه هدف وظیفه روزمره خود می دانند.مبارزه برای اصلاحات از دیدگاه کمونیست ها مبارزه سیاسی برای تحمیل نهاد های دموکراتیک به طبقه حاکم و مبارزه اتحادیه ای برای کاهش ساعات کار و افزایش دستمزدهاست.این مبارزات اگر چه در نظریه از چهارچوب های جامعه سرمایه داری فراتر نمی روند اما در عمل خصلتی انقلابی می یابند زیرا وجود نهاد های دموکراتیک برای دفاع از سطح معیشت کارگران این امکان را از طبقه سرمایه دار می گیرد که به منظور تخفیف بحران هایش پیامد های بحران را به راحتی به طبقه کارگر تحمیل کند به این ترتیب اصلاح طلبی رادیکال عملا بحران سرمایه داری را تشدید کرده و شرایط را برای عروج انقلابی طبقه کارگر در بطن بحران اقتصادی و سیاسی سرمایه داری فراهم می کند.

مارکسیسم،جدال بر سر روش

پاسخ به نقد رفیق عابر سرخ بر یادداشت انحطاط نقد خرده بورژوایی

مضمون اساسی یادداشت انحطاط نقد خرده بورژوایی این بود که درکی که سرکوب داب را به اوانتواریسم یا نفوذ گرایشات فرصت طلب نسبت می دهد درکی خرده بورژوایی است که اگاهانه یا نااگاهانه ذات سرکوبگر دولت سرمایه داری را پنهان می کند و ان را دولتی متعارف و اخلاقی می داند که دستانش را به سرکوب الوده نمی کند مگر اینکه با تندروی مخالفانش روبرو شده باشد. نقد رفیق عابر سرخ بر این یادداشت با وجود نکات بنیادی کمتر به این مضمون اساسی پرداخت.بنابراین ابتدا به سایر بخش های نقد ایشان پرداخته سپس به این مضمون اساسی خواهیم پرداخت.

رفیق عابر سرخ در ابتدا شیوه ورود من به بحث را مغایر با اخلاق پرولتری می داند ایشان می نویسد«ورود شما به این بحث مبتنی بر اخلاق پرولتری نیست. آخر به عابد توانچه چه مربوط است که کسی آینده او را به غلط یا درست، بزرگ یا کوچک توصیف کرده است. این توصیف احساسی، هرچند با انگیزه ای رفیقانه اما در هر حال دارای بار احساسی و شاید از روی هیجانی گذرا بوده است، اما بد یا خوب این توصیف از طرف کسی، کمترین ربطی به خود عابد ندارد. خواننده مطلب شما میتواند این چنین احساس کند که شما خواسته اید به هر وسیله ای در همان ابتدای نقد، موضوع نقد را، آنهم دقیقاً به روشی غیر اخلاق پرولتری بی اعتبار کنید»

من این انتقاد را می پذیرم و به خاطر ان از ایشان معذرت می خواهم اما بیان توصیف سعید حبیبی از عابد توانچه در حقیقت بیان توقع همه فعالین چپ از ایشان است.توقع این که در قامت یک مبارز مارکسیست-لنینیست بماند نه اینکه ایدئولوگ حراف خرده بورژوایی باشد که با کشف ترم"مجمع العشایر"دیگر خود را بی نیاز از هر مایه روش مارکسیستی در نقد ببیند.

در ادامه رفیق عابر سرخ درک من از دولت حاکم بر ایران به مثابه دولت سرمایه داری وابسته و دولت فاشیستی را درکی مبهم،غیر مارکسیستی و استالینیستی می داند. او می نویسد:

« شما دولت حاکم در ایران را، هم در این قسمت از نوشته و هم در سایر بخش های همین نوشته یک «دولت وابسته سرمایه داری» توصیف کرده اید. در جایی این دولت را دارای "خصلت" فاشیستی و در جایی دیگر "دولت" فاشیستی معرفی کرده اید. به نظر من این بحث ها نیز مقایر با تحلیل مارکسیستی از دولت سرمایه داری در ایران است. در مباحث مارکسیستی اصولاً " دولت وابسته سرمایه داری" بی معنی است وشخصاً جایی در آثار مارکس با این واژه برخورد نداشته ام»

«اگر منظور از این وابستگی همان مفهوم استالینیستی وابستگی به امپریالیسم است، در اینصورت با آن توافق ندارم»

«در هر حال، تحلیل از دولت سرمایه داری حاکم در ایران بر اساس " وابسته" یا غیر از آن یک چیز است و همزمان معرفی همان دولت به عنوان "دولت فاشیستی" چیزی کاملاً متفاوت با آن»

رفیق عابر سرخ به درستی به استفاده بروکراسی ضد انقلابی حاکم بر شوروی از ترم امپریالیسم اشاره می کند. این یک واقعیت است که ترم امپریالیسم و وابسته به امپریالیسم در حقیقت ابزاری در خدمت سیاست خارجی ناسیونال-رفرمیست های حاکم بر شوروی بود. اما این واقعیات ضرورت و عینیت ترم سرمایه داری وابسته را نفی نمی کند.ضرورت ترم سرمایه داری وابسته ریشه در ورود سرمایه داری به عصر امپریالیسم دارد.ورود سرمایه داری به عصر امپریالیسم کشورهای جهان را به دو قطب متروپل و پیرامونی تقسیم کرد. سرمایه داری وابسته در حقیقت سرمایه داری کشور پیرامونی در عصر امپریالیسم است.مشخصه سرمایه داری وابسته این است که در ان تولید صرفا در بخش هایی سود اور است که در ارتباط با نیاز های سرمایه داری متروپل باشد و به این اعتبار است که سرمایه داری وابسته به محلی برای کسب فوق سود های امپریالیستی به وسیله کشور های متروپل تبدیل می شود . کسب فوق سود های امپریالیستی نیز تنها از رهگذر تحمیل گسترده ترین شکل فلاکت به طبقه کارگر امکان پذیر است و به این اعتبار دولت سرمایه داری وابسته نیز به مثابه کارگزار سرمایه داری متروپل برای کنترل و ادامه این شرایط خصلتی به شدت سرکوبگر می یابد.بنابراین واقعیات ترم سرمایه داری وابسته نمی تواند مفهومی استالینیستی باشد.

در بخش دیگر رفیق عابر سرخ فاشیستی دانستن یک دولت را مغایر با سرمایه داری دانستن ان می داند ایشان می نویسد«ممکن است میزان سرکوبگری حکومت موجود در ایران که هیچ دست کمی از میزان سرکوبگری یک دولت فاشیستی ندارد عامل اشتباه در بیان دولت فاشیستی به جای دولت سرمایه داری شود اما پایگاه طبقاتی فاشیسم خرده بورژوازی و اقشار مرفه میانی است که مبتنی بر ناسیونالیسم و نژاد پرستی دولت تشکیل میدهد؛ پایگاه طبقاتی دولت سرمایه داری ایران طبقه سرمایه دار ایرانی است و سرمایه داری غیر متعارف در ایران به ناچار نیازمند دولتی میشود که عملکرد «شبه فاشیستی» داشته باشد» این نگرش عابر سرخ ریشه در یک خطای روش شناختی دارد.رفیق عابر سرخ فراموش می کند که بین جنبش فاشیستی و دولت فاشیستی تفاوت وجود دارد و درک این تفاوت برای درک ماهیت فاشیسم بی نهایت اساسی است. فاشیسم جنبش خرده بورژوازی مبتنی بر ناسیونالیسم و نژاد پرستی است اما این جنبش خرده بورژوایی هیچ گاه به پیدایش یک دولت خرده بورژوایی نمی انجامد.اساسا با حاکمیت شیوه تولید سرمایه داری دولت یا بورژوایی خواهد بود یا پرولتری بنابراین مفهوم دولت خرده بورژوایی مفهومی ایدئولوژیک در معنای مارکسی کلمه است. جنبش فاشیستی خرده بورژوازی در شرایط بحران سرمایه داری و ضعف سرکردگی طبقه بورژوا به وجود می اید و به نیابت از این طبقه می کوشد هژمونی سرمایه بر نیروی کار را در شرایط بحران انقلابی حفظ کند اما به محض پایان بحران انقلابی دولت ظاهرا خرده بورژوایی به سمت راست گردش کرده و به یک دولت سرمایه داری تبدیل می شود. تاریخ جنبش فاشیست در ایتالیا،جنبش ناسیونال- سوسیالیست در المان و جنبش فالانژهای ناسیونال-سندیکالیست در اسپانیا نشان می دهد که چگونه جنبش های خرده بورژوایی در شرایط ضعف سرکردگی بورژوازی سربراوردند و پس از به خاک و خون کشیدن جنبش کارگری سرانجام خود را در دولت های مدافع سرمایه های بزرگ یافتند.

این واقعیات درباره پروسه حاکمیت دولت سرمایه داری وابسته و فاشیستی جمهوری اسلامی نیز صادق است.با حاد شدن تضاد بین سرمایه و کار در سال های 1356 تا 1360 طبقه بورژوازی ایران که بیان سیاسی خود را در نهاد سلطنت می دید توانایی خود را برای حفظ مناسبات سرمایه داری از دست داد و در این شرایط بود که خرده بورژوازی ایران در قالب اسلام سیاسی و به نیابت از طبقه بورژوا وارد مبارزه طبقاتی بر سر قدرت سیاسی شد و پس از به خاک و خون کشیدن جنبش کارگری بیان سیاسی خود را در یک دولت تماما سرمایه داری یافت.اما از انجا که جامعه سرمایه داری وابسته جامعه ای ابستن بحران انقلابی است این دولت همچنان خصلت های فاشیستی خود را حفظ کرده است.

عابر سرخ در بخش دیگر ارتباط سرکوب داب با تئوری بحران سرمایه داری را رد می کند.او می نویسد« شما در بحث خود مفصلاً در مورد پیدایش بحران و به این سبب ایجاد زمینه یورش دولت سرمایه داری به فعالیت های سیاسی پرداخته اید و آنچنان دراین بخش متمرکز شده اید که اولاً فراموش کرده اید چنین سرکوب هایی درایران از ابتدای پیدایش دولت حاکم تا کنون و در دوره بحران یا رونق همواره وجود داشته است. و ثانیاً باز فراموش میکنید که شکل گیری محافل و تشکلاتی ( مثلاً "داب") در شرایط همین بحران بوده و نه در دوران رونق و شکوفایی سرمایه داری ایران»

این نقد ابدا وارد نیست. من تمایز روشنی بین جامعه سرمایه داری و جامعه سرمایه داری وابسته قائل شدم.این دو اگر چه از قوانین عام انباشت سرمایه پیروی می کنند اما به لحاظ ساختاری با هم متفاوتند.جامعه سرمایه داری یعنی جامعه سرمایه داری متروپل(مرکز سرمایه)از قوانین کلاسیک بحران یعنی دوره های (رونق،رکود،بحران) پیروی می کند اما در باره جامعه سرمایه داری وابسته(سرمایه داری پیرامونی)ابدا نمی توان از دوره های رونق سخن گفت.سرمایه داری وابسته به دلیل سلطه امپریالیسم، سرمایه داری در شرایط بحران دائمی است.به همین دلیل ادامه انباشت سرمایه در جامعه سرمایه داری وابسته تنها از طریق تحمیل پیامد های بحران به طبقه کارگر یعنی تشدید استثمار امکان پذیر است. لازمه تحمیل استثمار نیز سکوت طبقه کارگر است و هر گرایشی هم که پایان سکوت طبقه کارگر را تبلیغ کند مورد حمله دولت سرمایه داری قرار خواهد گرفت.بنابراین تئوری بحران همچنان پایه ای برای تحلیل سرکوب داب است. البته این تئوری در عین حال بزرگترین مبنا برای ادامه پراتیک انقلابی داب نیز هست.تئوری بحران نظام سرمایه داری وابسته نشان می دهد که فلاکت طبقه کارگر ایران تحت حاکمیت نظام سرمایه داری امری زود گذر نیست،فلاکتی ساختاری است که ریشه در ذات نظام سرمایه داری وابسته دارد.درک این واقعیت عقیم بودن الترناتیو های بورژوا-رفرمیستی و ضرورت الترناتیو انقلابی و مارکسیستی رانشان می دهد.الترناتیوی که داب با هر مایه از ناپختگی خود را با ان صورتبندی می کند.

انحطاط نقد خرده بورژوایی

در دوره پیروزی واپسگرایی،جنابان دموکرات،سوسیال دموکرات،انارشیست و دیگر نمایندگان اردوگاه "چپ" تراوشات اخلاقی خود را به دو برابر حد عادی می رسانند،همان طور که ادم های ترس خورده دو برابر بیشتر عرق می کنند.روی سخن این اخلاق مندان که به روش خود از بالای کوه موعظه می کنند و ده فرمان خود را صادر می کنند بیش از انکه به واپسگرایی پیروز باشد متوجه انقلابیونی است که تحت تعقیب واپسگرایان قرار دارند.زیرا که گویا با "زیاده روی" و اصول" نا اخلاقی"خود باعث تحریک و.اپسگرایی شده،بهانه لازم را برای توجیه اخلاقی کارشان به انها داده اند.

لئون تروتسکی«اخلاق ما و اخلاق انها»

زمانی سعید حبیبی در باره عابد توانچه نوشت،او از بزرگترین رهبران مارکسیسم-لنینیسم ایران خواهد شد البته اگر زنده بماند.عابد توانچه زنده ماند و اکنون به جای رهبری مارکسیسم-لنینیسم از بالای کوه "بازخوانی" ده فرمان خود را صادر می کند و کوبنده ترین نقدها را نه متوجه واپسگرایان بلکه متوجه انقلابیونی می کند که تحت پیگرد واپسگرایان قرار دارند

تمامی نقد های واپسگرای عابد توانچه در لفافه ضرورت نقد گرایشات فرصت طلب در چپ دانشجویی صورت می گیرد.گویا فرصت طلبان حزب حکمتیست با سوق دادن دانشجویان ازادی خواه و برابری طلب به سمت اکسیونیسم و اوانتواریسم محملی را برای سرکوب گرایش چپ در دانشگاه مهیا کردند.پیش فرض چنین دیدگاهی این است که اگر رهبری داب به یک حزب سیاسی متمایل نمی شد و اکسیون 13 اذر سال 1386 را سازمان نمی داد داب می توانست مانند گذشته به فعالیت خود ادامه دهد. اما این دیدگاهی است که ابدا قادر به درک خصلت فاشیستی دولت سرمایه داری وابسته حاکم بر ایران نیست.این دیدگاهی است که دولت جمهوری اسلامی را نه یک دولت فاشیستی بلکه دولتی متعارف و اخلاقی می داند که دستانش را به سرکوب الوده نمی کند مگر اینکه با "نااخلاقی"و"تندروی"مخالفانش روبرو باشد.

البته از کشیشان سوسیالیزم اخلاقی که انقلابیون را به خاطر پوشیدن "لباس های مارک دار"و مصرف "مشروبات الکلی" سرزنش می کنند ابدا بعید نیست که اینگونه دولت سرمایه داری سرکوبگر جمهوری اسلامی را غسل تعمید دهند اما از دیدگاه مارکسیسم مساله کاملا متفاوت است.از دیدگاه نقد مارکسیستی سرکوب داب بخشی از پروژه جمهوری اسلامی برای تحمیل پیامد های بحران سرمایه داری به طبقه کارگر ایران در سکوت بود. درک این واقعیت نیازمند درک ماهیت دولت سرمایه داری از یک سو و دولت سرمایه داری وابسته از سوی دیگر است.

دولت سرمایه داری،روبنای سیاسی مناسبات اقتصادی و مدافع هژمونی سرمایه بر نیروی کار است.عمل دولت سرمایه داری نیز تابعی از سطح مبارزه طبقاتی است.در شرایط رکود مبارزه طبقاتی،دولت سرمایه داری با ابزار های پول،قانون و ایدئولوژی حاکمیت سرمایه بر نیروی کار را نگهبانی می کند. اما با حاد شدن مبارزه طبقاتی این ابزارها کارکرد خود را از دست می دهند و دولت سرمایه داری بار دیگر به مبنای وجودی خود یعنی قهر عریان برای حفظ مناسبات بین سرمایه و نیروی کار رجوع می کند.شرایطی که شیوه های غیر مستقیم هژمونی طبقاتی را بی اثر می کند و دولت سرمایه داری را وا می دارد که در مواجه با نیروی کار قهر عریان را به کار گیرد در واقع برایند بحران اقتصادی در جامعه سرمایه داری است.در شرایط بحران اقتصادی ساختارهای جامعه سرمایه داری که تا پیش از این تغییر ناپذیر جلوه می کردند به لرزه در می ایند وهمراه با ان ایمان به تغییر ناپذیری وضع موجود و ایمان به قانون و ایدئولوژی بورژوایی نیز سست می شود. به این ترتیب شرایط عینی و ذهنی برای عروج انقلابی طبقه کارگر مهیا می گردد. در این شرایط دولت سرمایه داری که که عقلانیت و واقعیت خود را از دست داده است چاره ای جز کاربرد قهر عریان پیدا نمی کند.بنابراین سرکوبگری ذات دولت سرمایه داری در شرایط بحران ساختاری است.

اما دولت سرمایه داری وابسته اگر چه ماهیتا جدا از دولت سرمایه داری به شکل عام نیست اما به لحاظ ساختاری با ان متفاوت است.سرمایه داری وابسته در حقیقت سرمایه داری در شرایط بحران دائمی است.در جوامع سرمایه داری وابسته باراوری تولید به دلیل سلطه امپریالیسم از یک سو و عقب افتادگی تکنیک تولید از سوی دیگر پایین است.تحت این شرایط منهای بخش هایی که در ارتباط با نیازهای سرمایه داری متروپل عمل می کنند (عمدتا تولید مواد خام) تولید در بخش های دیگر تنها از راه استثمار وحشیانه طبقه کارگر به سوداوری می رسد.بخش هایی هم که در ارتباط با نیاز های سرمایه داری متروپل عمل می کنند اگر چه باراوری بالایی دارند اما از انجا که وظیفه کسب فوق سود های امپریالیستی برای سرمایه داری متروپل را بر عهده دارند تحت همین استثمار وحشیانه کار نگاه داشته می شوند.بنابراین تولید در سرمایه داری وابسته تنها از رهگذر بالاترین حد استثمار طبقه کارگر است که می تواند تداوم یابد.حد بالای استثمار طبقه کارگر در جوامع سرمایه داری وابسته که خود را در دستمزدهای پایین و شرایط غیر انسانی کار نشان می دهد اگر چه سوداوری سرمایه را تضمین می کند اما در عین حال به حاد شدن جریان مبارزه طبقاتی در این جوامع می انجامد و در اینجاست که دولت این جوامع یعنی دولت سرمایه داری وابسته نقش خود را اشکار می کند.کارکرد دولت سرمایه داری وابسته سرکوب اعتراض طبقه کارگر به این وضعیت و سرکوب هر گرایشی است که پایان سکوت طبقه کارگر در برابر این وضعیت را تبلیغ می کند.دولت سرمایه داری وابسته در حقیقت نگهبان مسلح مناسبات مبتنی بر کار ارزان و کارگر خاموش است.

سرکوب دانشجویان ازادی خواه و برابری طلب را در دو سال گذشته باید در متن چنین مناسباتی درک کرد.تئوری و پراتیک داب به عنوان یک جریان مارکسیستی ضرورتا در برابر کارکرد اساسی دولت سرمایه داری وابسته جمهوری اسلامی یعنی تحمیل شرایط استثمار به طبقه کارگر ایران قرارداشت .در حقیقت پراتیک داب با هر مایه از ناپختگی پایان سکوت طبقه کارگر در مقابل شرایط تولید سرمایه داری وابسته را تبلیغ می کرد و به این اعتبار در مقابل ذات وجودی دولت جمهوری اسلامی قرار داشت. این واقعیت نشان می دهد که ارتباط دادن سرکوب داب به اوانتواریسم یا نفوذ گرایشات فرصت طلب اگاهانه یا نا اگاهانه تلاشی در جهت پنهان کردن ذات دولت سرمایه داری سرکوبگر جمهوری اسلامی و تلاشی برا ی غسل تعمید این دولت فاشیستی است.اما این مشخصا روشی است که عابد توانچه برای بازخوانی تاریخ داب در پیش گرفته است.استفاده از چنین متدی از یک سو ذات سرکوبگر دولت سرمایه داری جمهوری اسلامی را پنهان می کند و از سوی دیگر بدبینی نسبت به گرایشات انقلابی و ناامیدی نسبت به اینده مبارزه انقلابی را دامن می زند.پنهان کردن ذات سرکوبگر دولت سرمایه داری،بدبینی نسبت به گرایشات انقلابی و نا امیدی نسبت به اینده مبارزه انقلابی هر سه در حوزه سرکوب ایدئولوژیک دولت سرمایه داری قرار دارند.به این ترتیب در حالی که دولت سرمایه داری پروژه سرکوب عریان خود را به پیش می بردعابد توانچه در حال پراکتیزه کردن برنامه سرکوب ایدئولوژیک این دولت است.

فعلیت انقلاب و وظایف کمونیست ها

نگاهی به متون سیاسی و تئوریک جنبش کمونیستی ایران در سالهای اولیه پس از انقلاب 57 و مقایسه ان با ادبیات کنونی این جنبش تفاوتی اشکار را نشان می دهد.نظریه و عمل جنبش کمونیستی ایران در سالهای اولیه پس از انقلاب 57 معطوف به امر انقلاب بود.برای جنبش در ان برهه تاریخی انقلاب در دستور روز قرار داشت و هر نظریه و هر عمل جنبش کمونیستی از این دیدگاه یعنی انقلابی که در جریان بود مورد نقد قرار می گرفت.به بیان دیگر جنبش کمونیستی ایران در ان شرایط اکادمیسم یعنی جدایی نظریه از عمل انقلابی را به طور عام پشت سر گذاشته بود و هر نظریه و هر عمل خود را در ارتباط با واقعیت انقلاب درک می کرد.اما امروز به نظر می رسد برای گرایشاتی در جنبش کمونیستی ایران مساله انقلاب حتی تاثیری نظری هم بر ادبیات سیاسی ندارد.ادبیات کمونیستی این گرایشات به انتقاد از فلاکت های جامعه سرمایه داری و ریشه های اقتصادی بحران های ان محدود شده است.انها به مشاوران اقتصادی بورژوازی تبدیل شده اند و بورژوازی را به ریشه های بحرانش اگاه می کنند.تبدیل شدن این گرایشات از مبارزان کمونیست به مدافعان حقوق بشر اولین نتیجه طبیعی چنین دیدگاههایی است.

به طور خلاصه اگر معطوف بودن نظریه به مساله انقلاب خصلت عام گرایشات جنبش کمونیستی ایران در مقطع انقلاب 57 بود باید گفت جدایی نظریه از عمل انقلابی یعنی اکادمیسم شاخصه گرایشاتی در کمونیسم امروز ایران است.

طرح چنین دیدگاهی در ابتدا یک سوال اساسی را در مقابل ما قرار می دهد.چگونه کمونیسم انقلاب 57،یعنی کمونیسمی که الوده به انواع انحرافات خرده بورژوایی و پوپولیستی بود،کمونیسمی که رشد نیروهای مولده،انقلاب مرحله ای،بلوک چند طبقه و خرده بورژوازی مترقی را تئوریزه می کرد قادرشد نظریه خود را معطوف به واقعیت انقلاب نماید اما کمونیسم امروز ایران که حداقل در سطح نظریه پوپولیسم و انواع انحرافات رویزیونیسم خرده بورژوایی را نقد کرده است قادر نیست واقعیت فعلیت انقلاب را درک کند و نظریه و عمل خود را معطوف به ان نماید؟

در پاسخ باید گفت انقلابی که کمونیسم 57 نظریه و عمل خود را معطوف به ان کرده بود نه انقلابی که کمونیست ها باید سازمان دهند یعنی انقلاب اجتماعی پرولتاریا بلکه انقلاب بالفعل موجود بود.پراتیک کمونیسم 57 در این هدف خلاصه می شد که انقلاب موجود را به نتایج منطقی اش برساند حال ان که انقلاب 57 در ذات خود یک انقلاب سوسیالیستی نبود و بدون فرارفتن از ان حتی امکان تحقق مطالبات دموکراتیک ان نیز وجود نداشت.تنها گرایشاتی چون سوسیالیست های انقلابی و اتحاد مبارزان کمونیست بودند که توانستند تفاوت میان انقلابیگری خرده بورژوایی را با انقلابیگری سوسیالیستی درک کنند و در پرتو این درک بود که انان به نقد کوبنده رویزیونیسم خرده بورژوایی در جنبش کمونیستی ایران پرداختند و توانستند در ان مقطع نظریه و عمل خود را معطوف به واقعیت انقلاب سوسیالیستی و نه صرفا انقلاب نمایند.

در ظاهر کمونیسم رویزیونیست مقطع 57 و کمونیسم اکادمیست امروز ایران مبنای مشترکی ندارند.کمونیسم رویزیونیست نظریه و عمل خود را معطوف به انقلاب بالفعل و خرده بورژوایی و نه انقلاب سوسیالیستی کرده بود حال انکه کمونیسم اکادمیست اساسا نظریه و عمل خود را معطوف به امر انقلاب نمی کند.اما در حقیقت چه رویزیونیسم مقطع57 و چه اکادمیسم امروز ایران هر دو از یک منبع واحد سرچشمه گرفته اند:عدم درک ماتریالیسم تاریخی به مثابه بیان مفهومی گذار ضروری جامعه از سرمایه داری به سوسیالیسم.

ماتریالیسم تاریخی تئوری انقلاب سوسیالیستی است.پرولتاریای رزمنده و پیشروان انقلابی او با سلاح ماتریالیسم تاریخی می توانند در واقعیت رسوخ کنند و در ورای ظواهر موجود گرایش اصلی جامعه سرمایه داری یعنی گرایش به انقلاب پرولتاریایی را درک کنند.ماتریالیسم تاریخی ضرورت سوسیالیزم،مطلوبیت سوسیالیزم و اجتناب ناپذیری انحلال جامعه سرمایه داری را تبیین می کند.نتیجه عدم درک دیدگاه ماتریالیسم تاریخی افتادن در ورطه امپریسم و تجربه گرایی است.در نتیجه دیدگاه امپریستی بود که کمونیسم 57 تنها انقلاب بالفعل را به عنوان انقلاب واقعی درک کرد و هدف خود را تکمیل انقلاب دموکراتیک در ائتلاف با خرده بورژوازی مترقی قرار داد.و در نتیجه همین دیدگاه امپریستی است که کمونیسم اکادمیست قادر نیست فعلیت انقلاب سوسیالیستی را درک کند و نظریه و عمل خود را به ان معطوف نماید.امپریست تنها زمانی انقلاب سوسیالیستی را واقعیت روز می داند که پرولتاریا در دسته های هزاران نفری به کاخ زمستانی حمله کرده باشند.حتی ان زمان هم امپریست فعلیت انقلاب را کاملا درک نمی کند و در مورد زود رس بودن کسب قدرت به پرولتاریا هشدار می دهد.

اما ماتریالیسم تاریخی این واقعیت را اشکار می کند که با جهانی شدن سرمایه داری عصر انقلابات پرولتاریایی اغاز شده و انقلاب سوسیالیستی به مساله روز تبدیل شده است.تحت این شرایط وظیفه پراتیسین های کمونیست یعنی مبارزان مجهز به سلاح ماتریالیسم تاریخی نه انتقاد غیر انقلابی از فلاکت های جامعه سرمایه داری و نقض حقوق بشر بلکه بیش از هر چیز مبارزه هر روزه برای ایجاد پیش شرط های ایدئولوژیک،فرهنگی و سیاسی انقلاب پرولتاریایی است.

پیش شرط ایدئولوژیک انقلاب پرولتاریایی استقلال فکری پرولتاریا از تمامی طبقات جامعه سرمایه داری است.پرولتاریا باید واقعیت سیاه تمامی ایدئولوژی های بورژوایی اعم از اسلام سیاسی،ناسیونالیسم،لیبرالیسم و سوسیال دموکراسی را درک کند و بپذیرد که در مبارزه برای رهایی تنها می تواند به جهان بینی خود و اتحاد ناگسستنی صفوف خود تکیه کند.

پیش شرط فرهنگی انقلاب سوسیالیستی در حقیقت تحول در فرهنگ سیاسی پرولتاریاست.پرولتاریا باید باور کند که می تواند از موقعیت فرودست کنونی خارج شود و تمامی جامعه را بر مبنای منافع خود سازمان دهد.نطفه های اگاهی فرهنگی پرولتاریای ایران در انقلاب 57 خود را در درخواست کارگران صنعت نفت برای فرستادن نماینده ای به شورای انقلاب نشان داد.اگر پرولتاریای ایران به بلوغ فرهنگی رسیده بود نه درخواست فرستادن نماینده ای به شورای انقلاب بلکه خواست سازش ناپذیر کسب کامل قدرت سیاسی را مطرح می کرد.هر چند همین درخواست هم در متن بحران رهبری جنبش کارگری ایران امکان عملی شدن نیافت.

مساله اگاهی در انقلاب پرولتری

انقلاب هسته سخت درک مارکسیسم از جامعه سرمایه داری است.انقلاب ریشه در تضادهای بنیادی جامعه سرمایه داری دارد.تضادهایی چون تضاد خصلت اجتماعی تولید با مالکیت خصوصی بر ابزار تولید،تضاد کار یدی با کار فکری،تضاد شهروند و بورژوا در جامعه سیاسی وغیره.این تضادها که درچهارچوب جامعه سرمایه داری قابل رفع نیستند محدودیت های اساسی تئوریکی و پراتیکی را در برابر تکامل ازادانه انسان قرار داده اند.

متفکران کلاسیک مارکسیسم نه تنها تضادهای بنیادی جامعه سرمایه داری و محدودیت های تئوریکی و پراتیکی ناشی از این تضادها را نشان دادند بلکه راه رفع این محدودیت ها را نیز به شیوه ای دیالکتیکی در درون خود جامعه سرمایه داری جستجو کردند.در دیدگاه انها پرولتاریا به مثابه ابژه ای که می تواند به وحدت اندیشه و عمل دست یابد گرایش رهایی بخش جامعه سرمایه داری است.زیرا پرولتاریا اولین طبقه ای در تاریخ است که پراتیک انقلابی او نه برای ایجاد یک جامعه طبقاتی دیگر بلکه برای رفع کلیت جامعه طبقاتی و ایجاد جامعه ای از تولید کنندگان برابر است که در ان تکامل ازادانه فرد شرط تکامل ازادانه جمع است.اما اگاهی پرولتاریا به نقش دگرگون سازش در تاریخ و اگاهی از محدودیت های جامعه سرمایه داری اگاهی بلافصل و بی واسطه نیست بلکه از همان ابتدا دو گونه اگاهی را می توان در جنبش پرولتاریایی تشخیص داد.اگاهی عقیدتی واگاهی عملی.

اگاهی عقیدتی

همزمان با نخستین نمود های بحران در جامعه سرمایه داری اگاهی به محدودیت های تئوریکی و پراتیکی این جامعه به شکل عقیدتی محض در اذهان اگاه ترین کارگران و روشنفکران انقلابی نمودار می شود.این اگاهی که ضرورتا ماهیتی تئوریک دارد در عین حال اگاهی به شرایط،جریان و نتایج جنبش انقلابی نیز هست.

اگاهی عملی

اگاهی عملی اگاهی توده پرولتاریا از جامعه سرمایه داری است. این اگاهی در عین حال نوعی نا اگاهی است.خصلت اگاهی عملی پرولتاریا در این است که او فلاکت خود را در جامعه سرمایه داری به عینه می بیند اما قادر به درک ریشه های این فلاکت نیست.این فلاکت در نظر او یک رنج وجودی جلوه می کند رنجی که همیشه بوده و همیشه خواهد بود.این دیالکتیک اگاهی ریشه در جایگاه پرولتاریا در شیوه تولید سرمایه داری دارد.تجزیه فرایند کار در نظام خط تولید و تبدیل شدن پرولتاریا به زائده وسایل تولید به ناچار به تجزیه اگاهی در پرولتاریا می انجامد.به این ترتیب پرولتاریا قادر نمی شود ریشه های فلاکت خود را به مثابه محدودیت های جامعه سرمایه داری درک کند و غالبا ان را به ناتوانی های شخصی یا بازی های سرنوشت نسبت می دهد.

به این ترتیب اگاهی موجود در جنبش پرولتاریایی اگاهی دو گانه است. این دوگانگی اگاهی ابدا امری تصادفی نیست.این دوگانگی بازتاب های ایدئولوژیکی جامعه طبقاتی است که نقش خود را ضرورتا بر تمامی اشکال اگاهی حتی اگاهی های رادیکال حک می کند.در حقیقت دوگانگی اگاهی در جنبش پرولتاریایی به عنوان یک محدودیت خاص بازتابی از محدودیت های عام اگاهی در جامعه طبقاتی است.تنها تفاوت در این است که برای طبقه حاکم محدودیت اگاهی خود ابزاری برای حفظ هژمونی است اما برای طبقه محکوم این محدودیت اگاهی مانعی اساسی در راه انقلاب در سازمان اجتماعی به شمار می رود.

محدودیت عام اگاهی ریشه در یکی از بنیادی ترین تضادهای جامعه بورژوایی دارد:تضاد کار یدی با کار فکری.جدایی تاریخی کار یدی از کار فکری شکل دهنده خصلت اساسی اگاهی در جامعه بورژوایی است.این خصلت به اشکار ترین شکل ممکن خود را در شاکله فلسفه بورژوایی نشان می هد.

اساسی ترین ویژگی فلسفه بورژوایی که در عین حال ویژگی عام تفکر در جوامع طبقاتی نیز هست جدایی هستی شناسانه اندیشه از عمل و فلسفه از واقعیت است.فلسفه بورژوایی دیدی تحقیر امیز نسبت به عمل و واقعیت دارد. برای این فلسفه،اندیشه قلمرو ناب ایده هاست قلمروی که نباید به ناپاکی های عرصه عمل الوده شود.این ایدالیسم فلسفی که بازتاب ایدئولوژیکی جدایی کار یدی از کار فکری است در تمامی تاریخ فلسفه کلاسیک از افلاطون تا کانت دیده می شود.تنها در فلسفه هگل بود که تکانه ای در فلسفه شناخت بورژوایی ایجاد شد و مساله رابطه ایده با ماده و اندیشه با واقعیت توان مطرح شدن پیدا کرد.این امر نیز به هیچ وجه تصادفی نبود.زیرا فلسفه هگل بیان ایدئولوژیک جنبش بورژوازی در مرحله ای بود که این طبقه در مبارزه با هرج و مرج جامعه فئودالی و ساخت دولت مطلفه هنوز خصلتی انقلابی داشت و در کار تغییر جهان بود.اما همان گونه که بورژوازی بنا به محدودیت های تاریخیش نمی توانست پروسه تغییر جهان را به انجام منطقی اش برساند،اندیشه هگل نیز نتوانست مساله شناخت را به نحوی قاطع حل کند.هگل تضاد ایده و ماده را تنها در قلمرو ناب ایده ها،در الهیات،هنر و فلسفه حل کرد.

جنبش پرولتاریایی نیز ضرورتا جزیی از جامعه سرمایه داری است و بنابراین تحت تاثیر همان بازتاب هایی قرار دارد که فلسفه بورژوایی را متاثر ساخته است.بازتاب ایدئولوژیکی جدایی کار یدی از کار فکری در جنبش پرولتری شکل گیری اگاهی دوگانه است بنابراین اگاهی دوگانه در کلیت خود اگاهی بورژوایی است. و به این اعتبار نه تنها قادر به فرارفتن از محدودیت های جامعه سرمایه داری در نظریه و عمل نیست بلکه خود ابزاری برای برای حفظ هژمونی طبقه بورژوازی است. زیستن در متن این دوگانگی ضرورتا ایدالیسم فلسفی را در جنبش کمونیستی حاکم می کند.این ایدالیسم نیز به نوبه خود فعالین کمونیست را از پراتیسین های انقلاب کارگری به ایدئولوگ های حراف و تشکیلات کمونیستی را از حزب انقلابی به محافل مقوله پرداز تبدیل می کند.همان گونه که هگل تضاد ایده و ماده را تنها در قلمرو ناب ایده ها،در الهیات،هنر و فلسفه حل می کرد ایدئولوگ ها و محافل مقوله پرداز نیز تضاد بین بورژوازی و پرولتاریا را تنها در قلمرو نقد های بی پایان سیاسی حل می کنند.تشتت، انشعاب و بی هدفی نیز ویژگی عام محافل مقوله پرداز است. ناگفته پیداست که این تشتت ها در جنبش کمونیستی شرط اساسی تداوم حاکمیت بورژوازی است.

قدرت یا فلاکت؟

تاملی در وحشیگری دولت بورژوا-اسلامی

مقاومت قهرمانامه دانشجویان پلیتکنیک در اعتراض به پروژه دفن شهدا در دانشگاه با حمله وحشیانه چماق دارهای بسیج و گله های مزدور شده حزب الله با حقوق های 700 هزار تومانی سپاه پاسداران به خون کشیده شد.گله های بسیج و حزب الله در کنف حمایت نیرو های مسلح و ماموران محسوس و نامحسوس وزارت اطلاعات با باتوم، چاقو و پنجه بوکس به دانشجویان معترض حمله کرده و حتی از حمله به دانشجویان دختر نیز خود داری نکردند.تعجبی ندارد.اینها پیروان واقعی ولایت فقیه هستند و عمل انها ماهیت بارها تکرار شده جمهوری اسلامی است.

تعداد زیادی از معترضان دستگیر و دانشجویان مجروح به بیمارستان های اطراف منتقل شده اند.به گواهی یکی از کارکنان بیمارستان فیروزگر حال دو تن از دانشجویان وخیم است.

البته این اغاز یا پایان پروژه سرکوب نیست .در روزهای گذشته نیز دانشجویان چپ گرا اماج حملات وزارت مخوف اطلاعات قرار گرفته اند. رفقا محمد پور عبدالله ،داود باقری ،بهمن خدادادی و یونس میر حسینی توسط دستگاه امنیت ستم و سرمایه بازداشت شده و تهدید علیه دیگردانشجویان چپ گرا ادامه دارد.

دستگاه ولایت مخوف فقیه که غیر از تملق و چاپلوسی تحمل هیچ عمل دیگری را ندارد تاب خود را از دست داده وهاری محتوم خود را به نمایش می گذارد. اما هاری دولت بورژوا –اسلامی نشانه چیست؟قدرت یا فلاکت؟

بنا به تحلیل تیلمان اوروس دولت سرمایه داری پیرامونی برای حفظ دیکتاتوری سرمایه بر نیروی کار از چهار ابزار پول،قانون،ایدئولوژی و زور استفاده می کند.پول قانون و ایدئولوژی ابزارهای غیر مستقیم اعمال قدرت دولت سرمایه داری و زور ابزار مستقیم این دولت است.در شرایط ثبات نسبی و در ارتباط با هر کدام از طیقات و شئون اجتماعی پول،قانون یا ایدئولوژی می توانند کارگر باشند اما هنگامی که دولت سرمایه داری با بحران های فزاینده روبرو می شود این ابزارها کارکرد خود را از دست می دهند و در این شرایط است که دولت بورژوایی رو به اعمال مستقیم قهر می اورد.اما اعمال زور عریان از سوی دولت سرمایه داری نه وسیله ای برای حل بحران بلکه ابزاری برای تحمیل پیامد های بحران به جامعه است.

از این دیدگاه وحشی گری دولت بورژوا-اسلامی نه نشانه قدرت بلکه نشانه فلاکت این رژیم و ناتوانی او در حل بحران های فزاینده ای است که با ان روبرو شده است.ارتجاع وقتی نمی تواند بحران هایش را حل کند سعی در تحمیل پیامد های ان به جامعه دارد.

برای موفقیت پروژه تحمیل بحران دولت بورژوا اسلامی سعی در به سکوت کشاندن اگاه ترین اقشار جامعه یعنی کارگران و پیشرو و دانشجویان دارد.به همین دلیل تمام توان رو به زوال خود را علیه جنبش کارگری و دانشجویی بسیج کرده است

تناقض های دولت تکنولوژیک اخوندی

جمهوری اسلامی با پرتاب ماهواره امید به فضا در ردیف هشت کشور دارنده تکنولوژی فضایی قرارگرفت.مقامات رسمی این موفقیت را با لبخند به هم تبریک می گویند و دستگاه انحصاری تبلیغات در ایران در پی تبدیل این پدیده به حماسه ای تکنولوژیک در اذهان توده هاست.البته این اولین نمود سیاست بزرگنمایی و توسعه گرایی جمهوری اسلامی نیست بلکه نقطه اوج پروسه ای است که از اواخر دهه ۱۳۶۰ اغاز شد  و اکنون که باید به نتایج منطقی خود دست یابد دچار تناقض هایی شده است که هم فرایند تحول در روبنای ایدئولوژیک سرمایه داری در ایران و هم تناقض های این فرایند را اشکار می کند.

توضیح اینکه سرنگونی دولت بورژوا-سلطنتی در سال۱۳۵۷ نه پایان بلکه اغاز دور تازه ای از مبارزه طبقاتی در ایران بود.در این شرایط تا جایی که به اردوگاه ضد انقلاب بورژوایی مربوط می شد تنها یک دولت بناپارتیستی،دولتی که در عین حفظ حداکثر فاصله از طبقه سرمایه دار،حاکمیت این طبقه را در درازمدت تضمین کند می توانست بحران مناسبات سرمایه و کار را به نفع ادامه سلطه سرمایه حل نماید و جمهوری اسلامی تحقیقا چنین دولت بناپارتیستی بود که در کار به خاک وخون کشیدن جنبش کارگری-انقلابی ایران موفقیتی تام یافت.مبنای مشروعیت این دولت بناپارتیستی نه مفاهیم صرف اقتصادی مانند رشد،توسعه و پیشرفت بلکه مفاهیم ایدئولوژیک بود.حق فقها در زعامت سیاسی-دینی جامعه اسلامی در غیاب امام دوازدهم مبنای مشروعیت چنین دولت بناپارتیستی بود. این مبنای مشروعیت ضمن ایجاد پایگاهی در خرده بورژوازی متوهم ایران حداکثر پتانسیل را برای سرکوب جنبش به پا خواسته طبقه کارگر به دولت می داد.البته دولت بناپارتیستی بنا به ذات فاصله خود را از طبقه سرمایه دار نیز همچنان حفظ و حتی گرایشات بورژوا-دموکراتیک بخشهایی از این طبقه را نیز سرکوب کرد اما مسئله اساسی برای بخش مسلط سرمایه در ایران(سرمایه انحصاری)تداوم حاکمیت سرمایه بر نیروی کار در شرایط بحران انقلابی بود که جمهوری اسلامی این وظیفه را با انحلال شوراهای کارگری و دهقانی،سرکوب کمیته های عمل کارگران پیشرو و مصادره دست اوردهای دموکراتیک انقلاب اغاز و با قتل عام زندانیان سیاسی چپ گرا در تابستان ۱۳۶۷ به انجام رساند.

با پایان بحران انقلابی دولت بناپارتیستی دیگر ضرورت و در نتیجه عقلانیت خود را از دست می داد و یا باید قدرت را به نمایندگان واقعی سرمایه منتقل می کرد یا اینکه با تناقض هایش به راه خود ادامه میداد.جمهوری اسلامی راه دوم را برگزید اما دولت بناپارتیستی در شرایط خاتمه بحران انقلابی دولتی نامفهوم بود و دیر یا زود منطق ساختاری انباشت کاپیتالیستی سرمایه واقعیات خود را بر خشک ترین اذهان اخوندی نیز تحمیل میکرد.به این ترتیب پروسه تحول در روبنای سیاسی سرمایه داری در ایران از دولت بناپارتیستی به دولت بروکراتیک اقتدارگرا اغاز شد.

 این تحول از همان ابتدا دچار یک تناقض بنیادی بود.تناقض بین جهت گیری طبقاتی و سیاست اقتصادی دولت بروکراتیک اقتدارگرا از یک سو و مبنای مشروعیت ایدئولوژیک این دولت از سوی دیگر.به این ترتیب که در شرایطی که اقتصاد ایران به سرعت از شیوه های مطلوب اقتصاد سنتی(اقتصاد خرده بورژوایی)فاصله می گرفت و به شیوه های سرمایه دارانه ملهم از روش های صندوق بین المللی پول نزدیک می شد دولت همچنان مشروعیت خود را در ایدئولوژی دینی جستجو می کرد.اما اگر کارکرد ایدئولوژی این است که قهر سازمان یافته بورژوازی را با چنان برتری رفع ناپذیری در نظر مردم جلوه دهد که مردم ازادانه تابع ان شوند و در نتیجه دولت مجبور به اعمال مستمر قهر نباشد باید گفت ایدئولوژی دینی  برای دولت تحول یافته دیگر ایدئولوژی کارامدی نبود.زیرا در مقابله با خیزش دوباره طبقه کارگر و محلات فقیر نشین در اوایل دهه هفتاد دولت مجبور به اعمال مستمر قهر شد.این واقعیت نشان داد که مذهب دیگر نمی تواند مبنای مشروعیت ایدئولوژیک برای دولت بروکراتیک اقتدارگرا باشد و باید مبنای مشروعیت دیگری برای قهر سازمان یافته بورژوازی در ایران تعریف می شد.این مبنای مشروعیت جدید سیاست بزرگنمایی و توسعه گرایی بود که با تبلیغات گسترده تبدیل به سیاست هر روزه جمهوری اسلامی شده است.در چهارچوب این تحول است که باید تلاش مداوم حاکمان جمهوری اسلامی برای ارائه دست اوردهای اقتصادی رژیم و تلاش سنگین دستگاه انحصاری تبلیغات برای تبدیل متغیر های اقتصادی و پدیده های تکنولوژیک به مشروعیت ایدئولوژیک برای دولت بورژوایی را تفسیر کرد.

البته این پایان تناقض های جمهوری اسلامی که می خواهد سازمان سیاسی سرمایه در ایران باشد نیست.تحقیقا دولت بروکراتیک اقتدارگرا تنها می تواند توسعه وابسته به مرکز سرمایه را محقق کند انگونه که در خلال دهه های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ در امریکای لاتین مشاهده شد.اما جمهوری اسلامی با وجود مزیت های فراوان نسبت به کشور های امریکای لاتین از جمله درامد نفت حتی در تحقق این سطح از توسعه نیز ناکام مانده است و این ریشه در تناقض بنیادی دیگر دولت جمهوری اسلامی دارد.تناقض بین سیاست اقتصادی همگام با سرمایه داری جهانی و سیاست خارجی در تعارض با کشورهای حاکم بر نظام سرمایه داری جهانی.فلاکت اقتصادی جمهوری اسلامی شرایطی را ایجاد کرده است که این دولت از لحاظ صرف متغیر رشد نیز نمی تواند خود را با هیچ کدام از کشورهای همردیف مقایسه کند بنابراین همچنان به مقایسه وضعیت خود با ۳۰ سال گذشته ادامه می دهد.اما این راهکار نیز پاسخ گوی بحران مشروعیت جمهوری اسلامی نیست و دقیقا به همین دلیل است که این دولت در پی انجام اقدامات تبلیغاتی با سرو صدای زیاد است تا ناتوانی خود را در کسب مشروعیت به عنوان یک دولت توسعه گرا جبران کند.تلاش این دولت برای دست یابی به تکنولوژی های فضایی و هسته ای را در این چهارچوب باید تحلیل کرد.

اما حقیقتا این نمایش چه کسی را فریب خواهد داد؟ جمهوری اسلامی هشتمین قدرت جهان در تکنولوژی فضایی است اما هنوز قریب به چهل درصد از مردم ایران در روستاها در خانه هایی زندگی می کنند که تکنیک ساخت انه مربوط به دورانی از تاریخ بشر است که انسان کشف کرد که اگر خشت خام را در کوره اتش قرار دهد این خشت به احتمال دوام بیشتری خواهد داشت یعنی حداقل ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح! هشتمین قدرت فضایی یا هسته ای بودن چه تناسبی با این سطح از تکنیک زندگی دارد؟این واقعیت تنها گوشه ای از تناقض های نمایش کمدی-تراژیک تکنولوژیک شدن دولت اخوندی در ایران است.نمایشی که به احتمال حتی متوهم تری هواداران جمهوری اسلامی را نیز تا مدت زیادی فریب نخواهد داد.

گذشته از تحولات دولت بورژوایی در ایران تا جایی که به طبقه کارگر بازمی گردد تناقض های دولت جمهوری اسلامی هرقدر هم بنیادین باشد فی النفسه تهدیدی برای حاکمیت بورژوازی نخواهد بود.زیرا هیچ وضعیتی نیست که به صورت درخود و برای خود راه خروجی نداشته باشد.انحلال جامعه سرمایه داری و استقرار جامعه ای رها از استثمار،استبداد و از خودبیگانگی نه حاصل حرکت جبری جامعه سرمایه داری با هرمایه از تناقض بلکه حاصل فعالیت عملی-انتقادی پرولتاریاست.پرولتاریایی که به نقش دگرگون ساز خود در تاریخ اگاهی یافته است.